Học tiếng Anh cho người mất gốc nên đi theo bốn bước: kiểm tra xem mình hổng từ lớp nào, học lại phát âm và từ vựng cơ bản của sách lớp 6, 7, học chắc khoảng mười chủ điểm ngữ pháp lõi, rồi mới quay về bám chương trình lớp đang học. Với học sinh THCS, THPT học đều mỗi ngày 30-45 phút, giai đoạn lấy lại nền thường mất từ 3 đến 6 tháng tùy mức hổng. Bài viết dưới đây hướng dẫn từng bước theo Chương trình GDPT 2018 và bộ sách Global Success đang dùng ở nhiều trường TP.HCM, kèm lịch học mẫu và những sai lầm nên tránh.
Thế nào là mất gốc tiếng Anh?
“Mất gốc” không có định nghĩa chính thức. Trong thực tế kèm học sinh của đội ngũ Gia sư HCM, chúng tôi dùng từ này cho những em đang học lớp trên nhưng chưa nắm được kiến thức nền của các lớp dưới, đến mức không theo kịp bài trên lớp. Một vài dấu hiệu dễ nhận ra:
- Không đọc được từ mới dù có phiên âm, phải chờ giáo viên đọc mẫu.
- Không phân biệt được khi nào dùng “is”, “are”, “do”, “does”.
- Đọc một câu đơn giản như “My brother doesn’t like milk” nhưng không dịch được trọn nghĩa.
- Làm bài trắc nghiệm chủ yếu bằng đoán, điểm kiểm tra dao động mạnh giữa các lần.
- Không tự viết được một câu 5-6 từ đúng ngữ pháp về bản thân.
Nếu con có từ ba dấu hiệu trở lên, nhiều khả năng con đang hổng từ chương trình lớp 6, 7. Đây là tình huống khá phổ biến, nhất là với các em từng học tiếng Anh tiểu học không đều hoặc chuyển trường giữa chừng.
Chương trình tiếng Anh phổ thông kỳ vọng học sinh đạt mức nào?
Chương trình môn Tiếng Anh ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT đặt mục tiêu đầu ra theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam (Thông tư 01/2014/TT-BGDĐT). Khung này được xây dựng dựa trên khung tham chiếu châu Âu CEFR. So sánh dưới đây giúp phụ huynh hình dung con đang ở đâu:
| Cuối cấp học | Bậc mục tiêu | Tương đương CEFR | Học sinh làm được gì (mô tả rút gọn) |
|---|---|---|---|
| Tiểu học | Bậc 1 | A1 | Hiểu và dùng câu rất đơn giản về bản thân, gia đình, trường lớp |
| THCS (hết lớp 9) | Bậc 2 | A2 | Giao tiếp về chủ đề quen thuộc, đọc hiểu đoạn văn ngắn, viết đoạn đơn giản |
| THPT (hết lớp 12) | Bậc 3 | B1 | Hiểu ý chính của văn bản chuẩn về chủ đề quen thuộc, viết đoạn văn mạch lạc |
Một học sinh lớp 8 mà kỹ năng chỉ dừng ở mức A1 (hiểu câu rất đơn giản) là đang thiếu khoảng hai năm học. Đây là căn cứ để quyết định bắt đầu học lại từ đâu, thay vì cố học theo bài lớp 8 trên lớp ngay từ đầu.
Vì sao học sinh mất gốc tiếng Anh?
Hiểu nguyên nhân giúp chọn đúng cách học lại. Những nguyên nhân chúng tôi gặp nhiều nhất:
- Không có nền phát âm. Không đọc được từ thì không nhớ được từ, học trước quên sau.
- Học ngữ pháp bằng cách thuộc công thức mà không hiểu khi nào dùng, gặp câu thật là lúng túng.
- Chương trình tích lũy: lớp 7 dùng lại từ vựng, cấu trúc lớp 6; hổng một năm thì các năm sau đều khó.
- Mất động lực sau nhiều lần điểm thấp, dẫn đến né môn học.
- Thiếu thời gian tiếp xúc: chỉ học tiếng Anh trong các tiết trên lớp, về nhà không đọc, không nghe.
Lộ trình học tiếng Anh cho người mất gốc: 5 bước
Lộ trình dưới đây là khung mà gia sư tiếng Anh của Gia sư HCM hay dùng với học sinh THCS, THPT mất gốc. Thời gian mỗi bước là gợi ý cho em học đều 30-45 phút mỗi ngày, có thể nhanh hoặc chậm hơn tùy từng em.
| Bước | Thời gian gợi ý | Mục tiêu | Kết quả kiểm tra được |
|---|---|---|---|
| 0. Kiểm tra đầu vào | 1 tuần | Biết mình hổng từ lớp nào, kỹ năng nào | Làm đề kiểm tra lớp 6, 7, 8; danh sách phần sai |
| 1. Phát âm | 3-4 tuần | Đọc được từ mới qua phiên âm | Tự đọc đúng 20 từ mới bất kỳ trong sách lớp 6 |
| 2. Từ vựng nền | Xuyên suốt, tập trung 6-8 tuần đầu | Nắm từ vựng theo chủ đề của sách lớp 6, 7 | Viết được 10 từ theo mỗi chủ đề không nhìn sách |
| 3. Ngữ pháp lõi | 8-10 tuần | Hiểu và dùng đúng 10 chủ điểm cơ bản | Tự viết 5 câu đúng cho mỗi chủ điểm |
| 4. Đọc, nghe ngắn | Song song từ bước 2 | Hiểu đoạn văn 80-150 chữ | Trả lời đúng phần lớn câu hỏi đọc hiểu của sách |
| 5. Bám chương trình lớp đang học | Từ tháng thứ 4 trở đi | Theo kịp bài trên lớp, luyện đề kiểm tra | Điểm kiểm tra ổn định qua 2-3 lần liên tiếp |
Bước 0: Kiểm tra đầu vào trung thực
Cho con làm lần lượt một đề kiểm tra cuối học kỳ lớp 6, rồi lớp 7, lớp 8, mỗi đề khoảng 45 phút, không tra từ điển. Dừng lại ở lớp mà con đạt dưới 5 điểm: đó là điểm xuất phát. Ghi riêng các câu sai theo nhóm (phát âm, từ vựng, ngữ pháp, đọc hiểu, viết) để biết kỹ năng nào yếu nhất. Các đề kiểm tra cuối học kỳ I Tiếng Anh 6 và Tiếng Anh 8 Global Success có trong mục tài liệu của Gia sư HCM có thể dùng cho bước này.
Bước 1: Học lại phát âm trước tiên
Đây là bước nhiều em muốn bỏ qua, nhưng lại là bước giúp các bước sau nhanh hơn. Mục tiêu không phải nói giọng bản xứ, mà là nhìn phiên âm thì đọc được từ. Nội dung cần học:
- Bảng phiên âm quốc tế IPA: các nguyên âm ngắn, dài, nguyên âm đôi và phụ âm. Chú ý các âm tiếng Việt không có như /θ/ (think), /ð/ (this), /ʃ/ (she), /ʒ/ (television).
- Âm cuối: tiếng Anh đọc rõ âm cuối /s/, /t/, /d/, /k/, khác thói quen tiếng Việt. “Cats” và “cat” khác nhau ở âm /s/ cuối.
- Trọng âm từ: nhận ra âm tiết được nhấn khi nghe từ điển phát âm.
- Quy tắc đọc đuôi -s/-es và -ed, vì gặp liên tục trong mọi bài.
Cách luyện: mỗi ngày 15 phút, mở từ điển trực tuyến có phát âm (Cambridge, Oxford Learner’s), nghe, nhìn phiên âm, đọc theo, tự ghi âm và nghe lại. Bước này cũng giúp phần ngữ âm trong các bài kiểm tra gần như không còn mất điểm.
Bước 2: Từ vựng nền theo chủ đề sách giáo khoa
Không nên học từ vựng theo danh sách “3.000 từ thông dụng” ngay từ đầu, vì quá xa với bài học trên lớp. Với học sinh dùng bộ Global Success (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam), sách mỗi lớp từ 6 đến 9 có 12 unit theo chủ đề gần gũi: Tiếng Anh 6 bắt đầu với “My New School”, “My House”, “My Friends”. Học lại từ vựng theo đúng thứ tự unit của sách lớp 6, 7 có hai cái lợi: từ vựng được lặp lại ở các lớp trên, và các em có sẵn bài đọc, bài nghe đi kèm để ôn.
Mỗi ngày 8-10 từ là đủ. Ghi mỗi từ kèm phiên âm, từ loại và một câu ví dụ tự đặt về đời sống của mình, ví dụ “My school is near Ben Thanh Market”. Câu tự đặt nhớ lâu hơn câu chép từ sách. Ôn lại bằng thẻ hai mặt sau 1 ngày, 3 ngày, 1 tuần. Các mẹo khác có trong bài mẹo ghi nhớ từ vựng tiếng Anh.
Bước 3: Ngữ pháp lõi, học theo thứ tự ưu tiên
Học sinh mất gốc thường bị “ngợp” vì sách ngữ pháp liệt kê quá nhiều chủ điểm. Thực tế, khoảng mười chủ điểm dưới đây đủ để hiểu phần lớn câu trong sách THCS. Thứ tự trong bảng là thứ tự nên học, chủ điểm sau dùng lại kiến thức chủ điểm trước:
| Thứ tự | Chủ điểm | Câu ví dụ tự soạn |
|---|---|---|
| 1 | Động từ to be, đại từ, tính từ sở hữu | She is my classmate. Her name is Lan. |
| 2 | Hiện tại đơn (khẳng định, phủ định, câu hỏi) | He doesn’t go to school by bus. |
| 3 | Danh từ số ít, số nhiều; a/an/the; some/any | There are some apples on the table. |
| 4 | Hiện tại tiếp diễn | They are playing football now. |
| 5 | Quá khứ đơn (động từ có quy tắc và bất quy tắc thường gặp) | We visited Vung Tau last summer. |
| 6 | Tương lai với will và be going to | I am going to join the English club. |
| 7 | So sánh hơn, so sánh nhất | The metro is faster than the bus. |
| 8 | Động từ khuyết thiếu: can, should, must | You should drink more water. |
| 9 | Hiện tại hoàn thành | I have lived here for five years. |
| 10 | Câu bị động và câu điều kiện loại 1 | If it rains, we will stay at home. |
Với mỗi chủ điểm, học theo ba bước: hiểu khi nào dùng (bằng tiếng Việt), làm 20-30 câu bài tập, rồi tự viết 5 câu về bản thân. Bước tự viết là bước kiểm tra thật: làm đúng bài tập trắc nghiệm chưa chắc đã hiểu, nhưng tự viết đúng thì gần như chắc chắn đã hiểu. Những chủ điểm nâng cao hơn như câu tường thuật, mệnh đề quan hệ, câu ước chỉ nên học sau khi mười chủ điểm này đã vững.
Bước 4: Đọc và nghe ngắn mỗi ngày
Song song với từ vựng và ngữ pháp, mỗi ngày các em đọc một đoạn 80-150 chữ, ưu tiên phần Reading trong sách lớp 6, 7 vì độ khó vừa sức và từ vựng đã học. Cách đọc: lượt đầu đọc lấy ý chính, lượt hai gạch chân từ không biết, đoán nghĩa theo ngữ cảnh rồi mới tra. Với kỹ năng nghe, bắt đầu bằng các bài nghe trong sách (có kèm file âm thanh) hoặc video ngắn có phụ đề tiếng Anh, nghe đi nghe lại một đoạn 1-2 phút đến khi hiểu, thay vì nghe một tiếng mà không hiểu gì.
Bước 5: Quay về bám chương trình lớp đang học
Khi đã đọc được từ mới, nắm mười chủ điểm ngữ pháp lõi và hiểu được đoạn văn ngắn, các em chuyển sang học trước bài trên lớp: xem trước từ vựng và phần Getting Started của unit sắp học. Mỗi unit trong sách Global Success THCS gồm các phần Getting Started, A Closer Look 1, A Closer Look 2, Communication, Skills 1, Skills 2, Looking Back và Project. Biết trước cấu trúc này giúp các em chủ động hơn: A Closer Look 1 thường là từ vựng và phát âm, A Closer Look 2 là ngữ pháp.
Lộ trình theo từng đối tượng học sinh
Học sinh lớp 6, 7
Đây là thời điểm thuận lợi nhất để lấy lại gốc, vì chương trình lớp đang học cũng là chương trình nền. Các em có thể đi nhanh qua bước 1, 2 trong 4-6 tuần, sau đó học song song bước 3 với bài trên lớp. Phụ huynh nên chú ý đến động lực: khen khi con đọc đúng từ mới, không chỉ khen khi điểm cao.
Học sinh lớp 8, 9 chuẩn bị thi vào lớp 10
Ở TP.HCM, tiếng Anh là một trong ba bài thi vào lớp 10 năm 2026, cùng hệ số với Toán và Ngữ văn. Học sinh lớp 9 mất gốc không có nhiều thời gian, nên lộ trình cần rút gọn: 4-6 tuần cho phát âm, từ vựng lớp 6, 7 và các chủ điểm ngữ pháp 1-6, rồi chuyển ngay sang ngữ pháp lớp 8, 9 và luyện dạng đề. Lộ trình chi tiết theo cấu trúc đề có trong bài cách ôn thi tiếng Anh vào lớp 10 TP.HCM.
Học sinh THPT
Từ năm 2025, Ngoại ngữ là môn tự chọn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, đề tiếng Anh gồm 40 câu trắc nghiệm làm trong 50 phút. Tuy không bắt buộc thi, rất nhiều tổ hợp xét tuyển ngành kinh tế, công nghệ thông tin, ngôn ngữ có tiếng Anh, nên học sinh THPT mất gốc vẫn nên học lại nền. Với các em này, bước 1-3 có thể làm nhanh hơn (8-10 tuần) vì khả năng tự học tốt hơn, nhưng cần đầu tư nhiều hơn cho đọc hiểu vì bài đọc ở THPT dài hơn đáng kể.
Về lâu dài, tiếng Anh sẽ còn quan trọng hơn trong trường học. Ngày 27/10/2025, Thủ tướng đã ký Quyết định 2371/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045.
Lịch học mẫu 45 phút mỗi ngày
Học ít mà đều có hiệu quả hơn học dồn cuối tuần. Lịch dưới đây dành cho giai đoạn bước 1-3, mỗi ngày khoảng 45 phút:
| Thời lượng | Việc làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| 5 phút | Ôn thẻ từ vựng cũ | Tự nói nghĩa trước khi lật thẻ |
| 10 phút | Phát âm: nghe và đọc theo 8-10 từ mới | Nhìn phiên âm, ghi âm giọng mình |
| 15 phút | Ngữ pháp: học hoặc luyện một chủ điểm | Kết thúc bằng 3-5 câu tự viết |
| 10 phút | Đọc một đoạn ngắn hoặc nghe 1-2 phút | Gạch chân từ mới, đoán nghĩa |
| 5 phút | Ghi vào sổ: hôm nay học gì, chỗ nào chưa hiểu | Mang sổ hỏi giáo viên hoặc gia sư |
Một ngày trong tuần nên dành cho ôn tập: làm lại bài tập sai, viết một đoạn 5-7 câu về chủ đề đã học. Cách xếp lịch học cả tuần cho nhiều môn được hướng dẫn trong bài cách lập kế hoạch học tập hiệu quả.
Những sai lầm khi học lại tiếng Anh từ đầu
- Học quá nhiều từ một ngày (50-100 từ) rồi quên gần hết sau một tuần, sinh ra chán nản.
- Chỉ làm trắc nghiệm, không tự viết câu. Đến phần viết lại câu, viết dạng từ trong bài kiểm tra là mất điểm.
- Bỏ qua phát âm vì nghĩ “thi viết không cần nói”.
- Nhảy cóc sang tài liệu luyện thi khi nền chưa có, gặp toàn câu khó, mất động lực.
- Học không đều: ba tiếng ngày Chủ nhật không bằng 30 phút mỗi ngày.
- Đổi tài liệu liên tục, mỗi tuần một cuốn sách, một ứng dụng mới.
Khi nào nên tìm gia sư cho con?
Nhiều em tự lấy lại gốc được nếu có kế hoạch và phụ huynh nhắc nhở. Nhưng nên cân nhắc người kèm riêng khi: con đã tự học 4-6 tuần mà không tiến bộ, con không biết mình sai ở đâu, hoặc con là học sinh lớp 9, lớp 12 sát kỳ thi. Gia sư làm tốt việc mà sách và ứng dụng khó làm: sửa phát âm trực tiếp, phát hiện lỗi hiểu sai ngữ pháp, giữ nhịp học đều.
Khi chọn gia sư cho học sinh mất gốc, kinh nghiệm dạy người mới bắt đầu và sự kiên nhẫn quan trọng hơn điểm IELTS cao. Bài cách tìm gia sư tiếng Anh chất lượng có các câu hỏi nên hỏi trong buổi gặp đầu. Phụ huynh còn phân vân giữa học tại nhà và học trực tuyến có thể đọc bài gia sư tiếng Anh 1 kèm 1: tại nhà hay online.
Câu hỏi thường gặp
Mất gốc tiếng Anh nên bắt đầu học từ đâu?
Bắt đầu bằng việc làm đề kiểm tra các lớp dưới để biết mình hổng từ đâu, sau đó học lại phát âm và từ vựng của sách lớp 6, 7. Ngữ pháp nên học theo thứ tự từ to be, hiện tại đơn đến các thì và cấu trúc phức tạp hơn.
Mất gốc tiếng Anh bao lâu thì lấy lại được?
Tùy mức hổng và thời gian học mỗi ngày. Với học sinh học đều 30-45 phút mỗi ngày, giai đoạn lấy lại nền thường mất khoảng 3 đến 6 tháng. Đây là ước lượng từ kinh nghiệm, không phải cam kết, mỗi em sẽ khác.
Lớp 9 mất gốc tiếng Anh có kịp thi vào lớp 10 không?
Nếu bắt đầu từ đầu năm lớp 9 và học đều mỗi ngày thì vẫn có thể đạt mức trung bình khá. Cần rút gọn lộ trình: 4-6 tuần lấy lại nền rồi chuyển sang ngữ pháp lớp 8, 9 và luyện dạng đề của Sở.
Người mất gốc có nên học ngữ pháp trước hay giao tiếp trước?
Với học sinh phổ thông, nên học phát âm trước, rồi từ vựng và ngữ pháp cơ bản song song với đọc, nghe ngắn. Học sinh vẫn phải làm bài kiểm tra viết trên lớp, nên bỏ hẳn ngữ pháp để chỉ học giao tiếp là không phù hợp.
Có tự học tiếng Anh mất gốc tại nhà được không?
Được, nếu có kế hoạch rõ ràng và học đều. Sách giáo khoa Global Success, từ điển trực tuyến có phát âm và thẻ từ vựng là đủ để bắt đầu. Nếu sau 4-6 tuần không thấy tiến bộ, nên tìm người hướng dẫn để biết mình sai ở đâu.
Mỗi ngày nên học bao nhiêu từ vựng tiếng Anh?
Với người mất gốc, 8-10 từ mỗi ngày là vừa, kèm phiên âm, từ loại và một câu ví dụ tự đặt. Quan trọng hơn số từ là ôn lại sau 1 ngày, 3 ngày và 1 tuần để từ không bị quên.
Tóm lại
Học tiếng Anh cho người mất gốc không cần phương pháp đặc biệt, chỉ cần đúng thứ tự: biết mình hổng từ đâu, đọc được từ qua phiên âm, nắm từ vựng và mười chủ điểm ngữ pháp lõi, đọc nghe ngắn mỗi ngày, rồi quay về bám chương trình lớp đang học. Học 30-45 phút mỗi ngày đều đặn trong vài tháng sẽ thấy khác biệt rõ ở điểm kiểm tra và sự tự tin của con.
Nếu con cần người kèm riêng để đi đúng lộ trình, phụ huynh có thể tìm gia sư tiếng Anh cho học sinh mất gốc ở khu vực gần nhà, hoặc đăng ký để được tư vấn miễn phí.
