Chọn môn học lựa chọn lớp 10 (CT 2018) thế nào cho đúng?

Chọn môn học lựa chọn lớp 10 đúng nghĩa là chọn 4 trong 9 môn (Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ, Tin học, Âm nhạc, Mĩ thuật) sao cho 3 năm sau con vẫn thi tốt nghiệp được môn mình cần và còn đủ tổ hợp để xét tuyển ngành mình muốn. Cách làm an toàn là đi ngược: từ nhóm ngành con quan tâm, tìm tổ hợp xét tuyển đại học, suy ra môn bắt buộc phải học, rồi mới đối chiếu với các tổ hợp mà trường THPT mở. Bài viết giải thích khung quy định theo Thông tư 32/2018 và các văn bản sửa đổi, mối liên hệ với thi tốt nghiệp, xét tuyển đại học, và cách xử lý khi chọn sai.

Các quy định về thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học trong bài là quy định đang áp dụng đến năm 2026. Học sinh vào lớp 10 năm học 2027-2028 sẽ thi tốt nghiệp năm 2030, khi đó quy chế có thể đã điều chỉnh. Phụ huynh nên coi bài này là khung suy nghĩ và đối chiếu văn bản mới nhất khi con lên lớp 11, 12.

Môn học lựa chọn lớp 10 là gì? Khung quy định hiện hành

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT. Phần môn học cấp THPT được sửa bởi Thông tư 13/2022/TT-BGDĐT (ngày 3/8/2022): Lịch sử trở thành môn bắt buộc, số môn lựa chọn giảm từ 5 xuống 4, và bỏ việc chia môn lựa chọn thành nhóm. Năm 2025, Thông tư 17/2025/TT-BGDĐT tiếp tục sửa một số nội dung, chủ yếu là điều chỉnh chương trình Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân cho phù hợp với việc sắp xếp đơn vị hành chính và Hiến pháp sửa đổi; danh mục môn học lựa chọn ở THPT không thay đổi.

Hai hệ quả cần nói thẳng với con. Thứ nhất, những môn con học suốt THCS như Vật lí, Hóa học, Sinh học (trong môn Khoa học tự nhiên) hay Địa lí sẽ không còn ở THPT nếu con không chọn. Thứ hai, Ngữ văn, Toán, Tiếng Anh và Lịch sử luôn có trong học bạ dù con chọn gì, nên những tổ hợp chỉ gồm các môn này (như D01: Toán, Văn, Anh) luôn mở với mọi học sinh.

Trên thực tế, con chọn “tổ hợp” do trường mở

Văn bản cho phép chọn 4 trong 9 môn, nhưng không trường nào dạy đủ mọi cách kết hợp. Mỗi trường THPT xây dựng một số tổ hợp dựa trên số giáo viên, phòng học, phòng thí nghiệm, rồi cho học sinh đăng ký theo tổ hợp. Tổ hợp được nhiều em chọn sẽ có nhiều lớp; tổ hợp ít người chọn có thể bị gộp hoặc không mở.

Thầy Nguyễn Trần Khánh Bảo, Hiệu trưởng THPT Marie Curie, nêu tại ngày hội “Tự tin vào lớp 10” năm 2026 ba yếu tố khi chọn tổ hợp: năng lực, định hướng nghề nghiệp và sở thích; các môn trong một tổ hợp nên hỗ trợ nhau để tránh “lệch pha”, theo Tuổi Trẻ. Điều này có nghĩa là việc chọn môn bắt đầu từ lúc đặt nguyện vọng vào lớp 10, không phải lúc nhập học. Một em muốn học tổ hợp có Sinh học mà nguyện vọng 1 lại là trường chỉ mở một lớp có Sinh thì cần hỏi kỹ trước. Cách cân nhắc yếu tố này khi xếp trường có trong bài cách đặt nguyện vọng lớp 10 TP.HCM.

Môn lựa chọn quyết định gì ở lớp 12 và khi xét tuyển đại học?

Con chỉ được thi tốt nghiệp những môn đã học ở lớp 12

Theo quy chế áp dụng từ năm 2025, thí sinh thi 4 môn: Toán, Ngữ văn bắt buộc và 2 môn tự chọn trong số các môn đã học ở lớp 12 (Ngoại ngữ, Lịch sử, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ). Không học Hóa học ở THPT thì không thể đăng ký thi Hóa học. Chi tiết về cấu trúc đề từng môn có trong bài thi tốt nghiệp THPT: môn thi, cấu trúc đề, cách chọn môn.

Tổ hợp xét tuyển phải có Toán hoặc Ngữ văn

Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 (Thông tư 06/2026/TT-BGDĐT) quy định tổ hợp xét tuyển gồm ít nhất 3 môn phù hợp với ngành, trong đó bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn với trọng số không dưới 1/3 tổng điểm, theo tổng hợp của LuatVietnam. Quy chế cũng giới hạn mỗi ngành dùng tối đa 5 phương thức xét tuyển và đặt thêm ngưỡng điểm thi tốt nghiệp cho thí sinh xét bằng học bạ. Khi xét bằng học bạ, trường dùng kết quả các môn trong tổ hợp qua cả 6 học kỳ, nên điểm môn lựa chọn từ lớp 10 đã có giá trị. Cách các trường quy đổi và cộng điểm được giải thích trong bài cách tính điểm xét tuyển đại học.

Môn lựa chọn mở ra những tổ hợp nào?

Vì Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh và Lịch sử là môn bắt buộc học, một số tổ hợp luôn sẵn có. Môn lựa chọn quyết định phần còn lại:

Các tổ hợp có Tin học, Công nghệ, Giáo dục kinh tế và pháp luật xuất hiện nhiều hơn từ năm 2025, nhưng mã và cách dùng do từng trường đại học công bố trong đề án tuyển sinh, chưa thống nhất như các tổ hợp truyền thống. Bảng trên cho thấy một điều quan trọng: Vật lí và Hóa học là hai môn “mở cửa” nhiều tổ hợp tự nhiên nhất, còn Địa lí là môn lựa chọn duy nhất cần cho C00 và C04.

Con số đáng suy nghĩ: rất ít học sinh thi Sinh học

Theo thống kê của Bộ GD&ĐT được Báo Văn Hóa đăng ngày 6/5/2026, số thí sinh đăng ký các môn tự chọn kỳ thi tốt nghiệp năm 2026:

Sinh học chỉ có hơn 70.000 thí sinh, chưa bằng 1/3 số thí sinh Hóa học, trong khi nhiều ngành sức khỏe xét tổ hợp B00 có Sinh học. Một phần lý do là nhiều học sinh bỏ Sinh ngay từ lúc chọn môn lớp 10 vì nghĩ môn này khó hoặc “học thuộc nhiều”. Với gia đình có con thích ngành y, dược, công nghệ sinh học, đây là lời nhắc nên giữ Sinh học từ lớp 10.

Cách chọn môn học lựa chọn lớp 10 theo 4 bước

Bước 1: Khoanh 1 đến 3 nhóm ngành

Không cần con biết chắc sẽ học ngành gì. Chỉ cần khoanh nhóm ngành rộng: kỹ thuật – công nghệ, sức khỏe, kinh tế, luật – xã hội, ngôn ngữ, sư phạm, nghệ thuật. Nếu con chưa có hướng nào, chuyển sang phương án “giữ cửa” ở cuối mục này.

Bước 2: Tra tổ hợp của ngành ở 2 đến 3 trường đại học

Mở đề án tuyển sinh năm gần nhất của các trường con có thể nhắm tới (ở TP.HCM thường là các trường thành viên ĐHQG-HCM, các trường công lập lớn trong khu vực) và ghi lại tổ hợp từng ngành. Đừng chỉ xem một trường, vì mỗi trường có thể dùng tổ hợp khác nhau cho cùng một ngành.

Bước 3: Suy ra “môn cần giữ” và “môn linh hoạt”

Bảng chỉ để định hướng. Gia sư HCM không thay được đề án tuyển sinh của trường đại học, nên mọi lựa chọn cuối cùng phải đối chiếu với tổ hợp thật của ngành.

Bước 4: Đối chiếu với tổ hợp trường THPT và với chính con

Đặt danh sách môn cần giữ cạnh danh sách tổ hợp của trường con trúng tuyển. Thường sẽ có 1 đến 2 tổ hợp khớp. Khi phải chọn giữa hai tổ hợp, hãy xét:

• Kết quả học tập ở THCS: điểm các phần Vật lí, Hóa học, Sinh học trong môn Khoa học tự nhiên lớp 8, 9; điểm phần Địa lí trong môn Lịch sử và Địa lí.
• Cách học của con: thích suy luận từng bước hay thích đọc, ghi nhớ, diễn đạt.
• Sở thích thật: môn nào con tự tìm đọc thêm mà không cần ai nhắc.

Chưa rõ ngành: phương án “giữ cửa”

Nếu con chưa có định hướng, một bộ môn cân bằng giữ được nhiều cửa nhất là Vật lí, Hóa học, Địa lí cùng một môn con thích (Tin học, Sinh học hoặc Giáo dục kinh tế và pháp luật). Với bộ này, con có A00, A01, D07, C00, C04 bên cạnh D01, C03, D14 luôn có sẵn. Cái giá là con phải học cả môn tự nhiên lẫn xã hội, nên chỉ phù hợp khi con không quá yếu ở bên nào.

Đổi môn học lựa chọn được không?

Được, nhưng có điều kiện. Công văn 68/BGDĐT-GDTrH ngày 6/1/2023 của Bộ GD&ĐT hướng dẫn việc chuyển đổi môn học lựa chọn, cụm chuyên đề học tập ở THPT. Theo nội dung được Báo Thế giới và Việt Nam tóm tắt:

• Việc chuyển đổi thực hiện vào cuối năm học, không đổi giữa chừng.
• Hiệu trưởng xem xét, quyết định dựa trên khả năng tổ chức của trường.
• Học sinh làm đơn, cam kết tự học bù phần kiến thức còn thiếu của môn mới, có xác nhận của cha mẹ hoặc người giám hộ.
• Nhà trường hỗ trợ và kiểm tra, đánh giá phần kiến thức học sinh tự học bù theo yêu cầu của môn mới.

Từ thực tế, đổi môn sau lớp 10 còn tương đối khả thi vì mới thiếu một năm kiến thức. Đổi sau lớp 11 thì nặng hơn nhiều: em phải tự học bù hai năm của môn mới trong khi lớp 12 đã đủ áp lực. Một số trường cũng không còn chỗ ở tổ hợp em muốn chuyển sang. Vì vậy, nếu thấy chọn chưa đúng, nên nói với giáo viên chủ nhiệm ngay trong học kỳ II lớp 10.

Trường hợp đổi môn khi đã thiếu kiến thức một năm là lúc một gia sư kèm riêng môn mới giúp ích rõ nhất: học bù đúng phần chương trình lớp 10 còn thiếu, theo kịp lớp trước khi nhà trường kiểm tra.

Những sai lầm thường gặp khi chọn môn học lựa chọn lớp 10

1. Chọn theo nhóm bạn thân. Ba năm học chung lớp vui, nhưng tổ hợp xét tuyển là của riêng con.
2. Bỏ môn “khó” để học bạ đẹp. Bỏ Hóa học, Vật lí để điểm trung bình cao hơn có thể khóa cửa A00, B00 và nhiều ngành kỹ thuật, sức khỏe.
3. Nghĩ rằng Tiếng Anh không thi tốt nghiệp thì học sao cũng được. Tiếng Anh là môn bắt buộc học, có mặt trong D01, A01, D07 và nhiều tổ hợp khác.
4. Chọn môn chỉ theo điểm THCS. Điểm môn Khoa học tự nhiên lớp 9 thấp có khi chỉ do một năm học chưa tốt. Nếu môn đó cần cho ngành con mơ ước, đó là tín hiệu cần đầu tư thêm, chưa phải lý do loại bỏ.
5. Không xem tổ hợp trước khi đặt nguyện vọng lớp 10. Trúng tuyển rồi mới biết trường không có tổ hợp phù hợp.
6. Bỏ qua chuyên đề học tập. 3 cụm chuyên đề nên đi cùng môn con định thi hoặc định xét tuyển, để học sâu hơn chứ không chọn cho “nhẹ”.
7. Bố mẹ quyết thay con. Phụ huynh nên đưa thông tin và phân tích; con là người học 3 năm, nên con phải tham gia quyết định.

Gợi ý mốc thời gian cho gia đình

Phụ huynh muốn có bản in để cùng con điền có thể tải cẩm nang chọn tổ hợp môn lớp 10 trong kho tài liệu của Gia sư HCM, gồm bảng tự đánh giá sở thích, năng lực và bảng gợi ý theo nhóm ngành.

Câu hỏi thường gặp

Tóm lại

Chọn môn học lựa chọn lớp 10 là quyết định ảnh hưởng đến cả môn thi tốt nghiệp lẫn tổ hợp xét tuyển đại học 3 năm sau. Cách làm chắc chắn nhất là đi từ nhóm ngành, tra tổ hợp xét tuyển, xác định môn cần giữ, rồi đối chiếu với tổ hợp của trường THPT và năng lực, sở thích của con. Nếu chưa rõ hướng, hãy giữ một bộ môn cân bằng. Nếu đã chọn chưa đúng, hỏi trường về việc đổi môn ngay trong lớp 10.

Khi con chọn một môn mình còn yếu nhưng cần cho ngành học mong muốn, hoặc phải học bù sau khi đổi môn, phụ huynh có thể tìm gia sư kèm môn đó theo khu vực để con có người hướng dẫn sát sao trong giai đoạn đầu. Học đúng người, tiến bộ mỗi ngày.