Kinh nghiệm đi dạy gia sư buổi đầu: kịch bản 90 phút

Kinh nghiệm đi dạy gia sư buổi đầu gói gọn trong ba việc: biết học sinh đang ở đâu, để học sinh thấy học với bạn dễ chịu, và thống nhất với phụ huynh mục tiêu cùng cách báo tiến độ. Buổi đầu không phải lúc dạy thật nhiều; một buổi thành công là khi cuối giờ bạn có trong tay danh sách lỗ hổng kiến thức của học sinh, học sinh làm đúng được ít nhất một dạng bài, và phụ huynh biết bốn tuần tới con sẽ học gì.

Bài này viết cho gia sư mới (sinh viên, giáo viên trẻ) chuẩn bị nhận lớp đầu tiên ở TP.HCM, và cả những gia sư đã đi dạy nhưng muốn buổi đầu chuyên nghiệp hơn. Nội dung tổng hợp từ cách đội ngũ Gia sư HCM hướng dẫn gia sư mới, kèm một kịch bản 90 phút bạn có thể dùng ngay.

Trước buổi dạy gia sư đầu tiên: chuẩn bị gì?

Phần lớn buổi đầu “hỏng” không phải vì gia sư dạy kém, mà vì đến nơi mới biết học sinh học sách khác, đang ôn một chương khác, hoặc phụ huynh mong một kết quả khác. Mười lăm phút gọi điện trước buổi học giải quyết được hầu hết chuyện này.

Gọi điện cho phụ huynh: 8 câu nên hỏi

Hãy gọi (hoặc nhắn tin) cho phụ huynh trước buổi đầu một hai ngày. Nên hỏi:

1. Con học lớp mấy, trường nào đang dùng sách nào?
2. Điểm kiểm tra gần nhất của môn này là bao nhiêu? Con yếu phần nào, theo nhận xét của thầy cô?
3. Mục tiêu của gia đình: theo kịp chương trình, lấy lại gốc, ôn thi vào 10, ôn thi tốt nghiệp THPT, hay nâng điểm học kỳ?
4. Con có học thêm ở đâu khác không? Lịch học thêm thế nào?
5. Tính cách con: nhút nhát hay hiếu động, có dễ mất tập trung không?
6. Buổi học có người lớn ở nhà không, học ở phòng nào?
7. Phụ huynh muốn nhận báo cáo tiến độ thế nào: tin nhắn sau mỗi buổi hay tổng kết cuối tháng?
8. Gia đình có lưu ý gì đặc biệt (sức khỏe, dị ứng, giờ giấc) không?

Gia sư HCM có soạn bộ câu hỏi trao đổi với phụ huynh dành cho gia sư trong mục tài liệu; bạn có thể tải về, in ra, ghi trực tiếp câu trả lời của phụ huynh.

Biết học sinh đang học sách nào

Từ năm học 2026–2027, theo Quyết định 3588/QĐ-BGDĐT ngày 26/12/2025 mà Báo Luật sư Việt Nam đưa tin, Bộ GD&ĐT chọn bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” làm bộ sách giáo khoa dùng thống nhất toàn quốc. Trước đó các trường ở TP.HCM dùng cả ba bộ (Kết nối tri thức với cuộc sống, Chân trời sáng tạo, Cánh diều), nên học sinh lớp trên có thể đã học nền tảng ở một bộ khác. Cách chắc chắn là nhờ phụ huynh chụp giúp mục lục sách và vài trang vở ghi gần nhất.

Dù sách nào, nội dung cần đạt vẫn bám theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 (ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT). Gia sư nên đọc phần “yêu cầu cần đạt” của môn và lớp mình dạy; đây là thước đo để biết học sinh thiếu gì, thay vì đoán.

Soạn một bài kiểm tra đầu vào 15–20 phút

Bài kiểm tra đầu vào giúp bạn biết học sinh đang ở đâu nhanh hơn nhiều so với hỏi “em có hiểu không”. Cách soạn đơn giản:

• 3–4 câu kiến thức nền của lớp dưới (ví dụ dạy Toán 8 thì có câu phân số, phương trình bậc nhất của lớp 7). Học sinh sai ở đây nghĩa là cần lấp gốc trước.
• 3–4 câu của chương đang học trên lớp, mức nhận biết và thông hiểu.
• 1–2 câu vận dụng để xem học sinh có tư duy được không.

Không chấm điểm trước mặt học sinh theo kiểu “được 4/10”. Hãy ghi lại câu nào đúng, câu nào sai và sai vì sao: không hiểu khái niệm, nhầm công thức, tính sai, hay đọc đề không kỹ. Bốn kiểu sai này cần bốn cách dạy khác nhau.

Đồ mang theo và trang phục

• Bài kiểm tra đầu vào in sẵn hai bản, giấy nháp, bút đỏ, bút chì, thước.
• Một hai bài tập “dễ mà hay” để dạy thử khi còn thời gian.
• Sổ ghi chép riêng cho học sinh này: ngày, nội dung, nhận xét, bài về nhà.
• Trang phục gọn gàng, kín đáo, như khi đi thực tập ở trường. Không cần đồng phục, nhưng tránh quần short, áo hở.
• Sạc điện thoại đầy, kiểm tra đường đi trên bản đồ, cộng thêm thời gian kẹt xe giờ tan tầm. Đến sớm 5–10 phút, đứng chờ bên ngoài thay vì bấm chuông quá sớm.

Kịch bản buổi dạy gia sư đầu tiên 90 phút

Buổi học phổ biến ở TP.HCM kéo dài 90 phút. Bảng dưới là một kịch bản mẫu; bạn co giãn theo tuổi và mức tập trung của học sinh.

10 phút làm quen: hỏi nhiều hơn nói

Đừng mở đầu bằng “Hôm nay mình học bài 5 nhé”. Hãy hỏi học sinh thích môn nào nhất, ghét môn nào, thầy cô dạy môn này thế nào, làm bài kiểm tra gần nhất thấy khó ở đâu. Với học sinh THCS, một câu hỏi về game, đội bóng, nhóm nhạc yêu thích đôi khi mở lời nhanh hơn mọi câu về học tập.

Trong lúc nói chuyện, để ý cách học sinh ngồi, cầm bút, nhìn vào sách. Một em liên tục xoay bút, nhìn ra cửa sổ cần buổi học chia nhỏ hơn một em ngồi yên lặng nghe.

Bài kiểm tra đầu vào: quan sát quá trình, không chỉ đáp án

Khi học sinh làm bài, đừng ngồi nhìn chằm chằm hay nhắc “sai rồi”. Hãy ngồi chéo bên cạnh, ghi chú những chỗ em dừng lâu, xóa đi viết lại, hay đếm ngón tay. Từ kinh nghiệm kèm học sinh của đội ngũ Gia sư HCM, nhiều em sai Toán lớp 9 không phải vì không biết công thức, mà vì quy đồng phân số và chuyển vế ở lớp 7 chưa chắc. Những thứ này chỉ thấy khi quan sát quá trình làm.

Dạy một phần nhỏ và để học sinh “thắng” một lần

Sau khi có kết quả kiểm tra, chọn một lỗ hổng nhỏ, dạy trọn vẹn trong 20–30 phút. Ví dụ: học sinh lớp 8 sai cả ba câu về hằng đẳng thức, bạn dạy lại hai hằng đẳng thức đầu tiên bằng hình vẽ diện tích, rồi cho làm năm bài từ dễ đến vừa. Khi học sinh tự làm đúng câu thứ năm, buổi đầu đã thành công về mặt tâm lý.

Nguyên tắc “hỏi trước khi giảng” rất hiệu quả: trước khi giải thích, hỏi “em nghĩ bước đầu tiên nên làm gì?”. Học sinh trả lời sai cũng không sao; bạn biết em nghĩ thế nào để sửa đúng chỗ.

Bài về nhà: ít mà làm được

Bài về nhà buổi đầu nên ít, khoảng 15–20 phút làm, và học sinh phải làm được nếu đã hiểu bài hôm nay. Mục đích là tạo thói quen và cho bạn dữ liệu buổi sau, không phải “phạt”. Ghi rõ vào vở: bài nào, trang nào, hạn nộp.

10 phút cuối với phụ huynh

Đây là phần nhiều gia sư mới bỏ qua, và cũng là phần phụ huynh nhớ nhất. Hãy nói ngắn gọn, cụ thể:

• Một điểm mạnh thật của con (có ví dụ).
• Hai ba lỗ hổng chính bạn phát hiện, giải thích bằng lời dễ hiểu.
• Kế hoạch bốn tuần tới, mỗi tuần tập trung việc gì.
• Lịch học, cách báo tiến độ, cách xử lý khi một trong hai bên phải nghỉ.

Không hứa “một tháng lên điểm 8”. Nói thật về những gì bạn thấy và bạn sẽ làm. Phụ huynh tin gia sư nói cụ thể hơn gia sư hứa lớn.

Điều chỉnh theo từng cấp học

Học sinh THCS (lớp 6–9)

Với lớp 6–8, mục tiêu thường là theo kịp chương trình và cải thiện điểm kiểm tra định kỳ. Buổi đầu nên dành nhiều thời gian kiểm tra kiến thức nền, vì lỗ hổng ở lớp 6, 7 sẽ lộ ra rõ ở lớp 8, 9. Học sinh tuổi này cũng nhạy cảm với cách nói chuyện: tránh so sánh với bạn bè, anh chị.

Với lớp 9 ôn thi vào lớp 10 TP.HCM, buổi đầu cần thêm một bước: hỏi rõ mục tiêu trường, xem đề thi những năm gần đây, và xác định học sinh đang ở mức điểm nào. Bài cách ôn thi vào lớp 10 môn Toán có lộ trình bạn có thể tham khảo khi lập kế hoạch.

Học sinh THPT (lớp 10–12)

Học sinh THPT thường có mục tiêu rõ hơn: điểm học kỳ, thi tốt nghiệp THPT, thi đánh giá năng lực. Buổi đầu hãy hỏi trực tiếp học sinh mục tiêu của chính em, vì đôi khi khác với mong muốn của phụ huynh. Bài kiểm tra đầu vào có thể dùng dạng câu hỏi giống đề thi để học sinh quen.

Với học sinh lớp 12, hãy tôn trọng thời gian của em: lịch học trên trường, học thêm dày đặc. Một buổi gia sư hiệu quả là buổi giải quyết đúng thứ em cần, không phải buổi dạy lại những gì em đã học ở trường.

Học sinh nhỏ tuổi

Nếu bạn nhận lớp năng khiếu, kỹ năng hoặc các hoạt động khác cho học sinh nhỏ, buổi học nên chia thành các phần 15–20 phút, có thời gian nghỉ ngắn và nhiều hoạt động tay chân. Riêng với dạy kèm các môn văn hóa cho học sinh tiểu học, quy định về dạy thêm hiện còn điểm chưa có hướng dẫn riêng; xem bài sinh viên làm gia sư có bị cấm không trước khi nhận lớp.

Kinh nghiệm đi dạy gia sư buổi đầu: những lỗi hay mắc

Đây là những lỗi gia sư mới dễ mắc nhất, phần lớn xuất phát từ mong muốn “gây ấn tượng” quá mức:

• Dạy quá nhiều, quá nhanh để chứng tỏ năng lực. Học sinh mệt, không nhớ gì.
• Nói nhiều hơn học sinh. Nếu 90 phút mà học sinh chỉ nói vài câu, bạn chưa biết em hiểu đến đâu.
• Dùng điện thoại trong giờ dạy, kể cả để tra cứu. Nếu cần tra, hãy nói rõ với học sinh “thầy/cô kiểm tra lại công thức này”.
• Chê bai giáo viên trên lớp, sách giáo khoa trước mặt học sinh, phụ huynh.
• Không ghi chép gì, buổi sau không nhớ đã dạy đến đâu.
• Hứa kết quả mà mình không kiểm soát được.
• Trễ giờ hoặc dời lịch ngay tuần đầu. Phụ huynh thường đánh giá sự nghiêm túc của gia sư qua chính tuần đầu này.

An toàn cho học sinh và cho chính bạn

Buổi đầu cũng là lúc thiết lập các nguyên tắc an toàn. Những điều dưới đây bảo vệ học sinh, và cũng bảo vệ bạn khỏi những hiểu lầm không đáng có.

Nguyên tắc ứng xử với học sinh

• Học ở không gian chung hoặc phòng mở cửa, nên có người lớn ở nhà trong giờ học. Nếu phụ huynh xếp học trong phòng ngủ đóng cửa, hãy đề nghị nhẹ nhàng chuyển ra bàn ăn, phòng khách.
• Không đụng chạm cơ thể học sinh, kể cả xoa đầu, vỗ vai với học sinh lớn. Khi cần chỉ vào vở, dùng bút.
• Không nhắn tin riêng với học sinh ngoài chuyện học. Mọi trao đổi về lịch, bài vở nên qua phụ huynh, hoặc nhóm chat có phụ huynh.
• Không chụp, không đăng ảnh học sinh lên mạng xã hội, kể cả ảnh vở bài tập có tên. Theo quy định về hình ảnh trẻ em, Luật Trẻ em 2016 cấm công bố thông tin đời sống riêng tư của trẻ khi chưa có sự đồng ý của cha mẹ và của trẻ từ đủ 7 tuổi; Nghị định 56/2017/NĐ-CP yêu cầu sự đồng ý tương tự khi đưa hình ảnh trẻ em lên mạng.
• Không dùng lời lẽ xúc phạm, không phạt thể chất dưới bất kỳ hình thức nào.
• Không đưa học sinh đi đâu ngoài nhà khi chưa có sự đồng ý rõ ràng của phụ huynh.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường

Gia sư gặp học sinh thường xuyên, trong không gian riêng, nên đôi khi là người lớn đầu tiên nhận ra học sinh có vấn đề: vết thương lặp lại không giải thích được, sợ hãi bất thường khi nhắc đến một người, thay đổi hành vi đột ngột. Đừng tự điều tra hay chất vấn em. Hãy ghi lại những gì bạn thấy, và gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, nơi tiếp nhận thông tin, tố giác về nguy cơ và hành vi xâm hại trẻ em. Khi có nguy hiểm tức thời, gọi 113.

An toàn của gia sư

Buổi đầu ở một địa chỉ mới, hãy báo người thân địa chỉ, giờ về; xác nhận lại với phụ huynh trước khi đi; từ chối địa điểm lạ. Các bước kiểm tra lớp trước khi nhận và trả phí được Gia sư HCM tổng hợp riêng trong bài cách nhận lớp gia sư an toàn.

Sau buổi đầu: tin nhắn tổng kết và kế hoạch 4 tuần

Trong vòng 24 giờ sau buổi học, gửi phụ huynh một tin nhắn tổng kết ngắn. Ví dụ với học sinh lớp 8 ở Bình Thạnh:

“Chào chị, em là [tên], gia sư Toán của bé. Hôm nay em đã cho bé làm bài kiểm tra 20 phút. Bé làm tốt phần nhân đa thức, còn hổng phần hằng đẳng thức và phân tích đa thức thành nhân tử. Buổi sau em sẽ ôn lại hằng đẳng thức, rồi sang phân tích nhân tử. Bài về nhà: 5 bài trang 15, bé làm khoảng 20 phút. Chị nhắc bé giúp em nhé.”

Sau đó lập kế hoạch bốn tuần, chia sẻ với phụ huynh để cả hai bên cùng theo dõi:

Nếu cần đề kiểm tra, phiếu bài tập để dùng trong các tuần này, bạn có thể tìm trong mục tài liệu của Gia sư HCM.

Khi lớp chưa phù hợp

Có những lớp không hợp ngay từ buổi đầu: mục tiêu phụ huynh khác hẳn mô tả, lịch không khả thi, hoặc học sinh cần một gia sư chuyên môn khác. Với lớp nhận qua Gia sư HCM, buổi đầu được xem là giai đoạn thử; nếu chưa phù hợp, hãy báo sớm qua trang báo cáo vấn đề hoặc kênh liên hệ để được hỗ trợ theo chính sách đã công khai, thay vì tự ý bỏ lớp.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Tóm lại, kinh nghiệm đi dạy gia sư buổi đầu không nằm ở việc dạy hoàn hảo mà ở việc có mục đích: biết học sinh đang ở đâu qua một bài kiểm tra ngắn, để em làm được ít nhất một dạng bài, và để phụ huynh rời bàn học với một kế hoạch bốn tuần rõ ràng. Thêm vào đó là những nguyên tắc an toàn đặt ra ngay từ đầu: học ở không gian chung, không nhắn tin riêng với học sinh, không đăng ảnh học sinh.

Nếu bạn đã sẵn sàng nhận lớp, hãy đăng ký làm gia sư tại Gia sư HCM, xem các lớp có ghi rõ thông tin trên trang lớp đang tuyển, và chuẩn bị theo kịch bản trong bài cho buổi dạy đầu tiên của mình.